O Nas

Jak działa jamniczek

„Jak działa Jamniczek?” reż. Antonisz; 1971 r.

Studio Miniatur Filmowych powstało w 1958 roku w Warszawie. Zalicza się ono do najstarszych i najważniejszych wytwórni filmowych w Polsce. Warto wspomnieć, że było jednym z pięciu studiów animacji istniejących w okresie PRL-u. To tu narodziły się kultowe już ,,wieczorynki”: Piesek w kratkę, Pomysłowy Dobromir, Wędrówki Pyzy i Proszę słonia, jak również filmy artystyczne będące kamieniami milowymi światowego kina takie jak: Labirynt Jana Lenicy czy Łagodna Piotra Dumały. Oficjalnie zostało powołane w 1958 roku, jednak jego początki sięgają dwóch lat wstecz, a mianowicie 1956 roku. Wtedy to ze Studio Filmów Rysunkowych w Bielsku-Białej przyjechali do Warszawy młodzi animatorzy: Leszek KałużaMieczysław PoznańskiWitold Giersz tworząc Grupę Produkcyjną tegoż studia (przekształconą w 1958 roku w samodzielną placówkę, czyli Studio Miniatur Filmowych).

„Zmiana warty” Haliny BielińskiejWłodzimierza Haupego, zdobywczyni Złotej Palmy w Cannes, to jeden z pierwszych filmów powstałych u nas. Najciekawszy i najbardziej twórczy wydaje się być właśnie okres po Odwilży. Duch nowoczesności objawił się wówczas w animacjach autorów takich jak Jan Lenica i Walerian Borowczyk. Wtedy też rozwinął się talent wyszkolonego w klasycznej animacji Witolda Giersza. Młodzi reżyserzy odżegnując się od szeroko rozpowszechnionej i ogólnie przyjętej w filmie konwencji Disneyowskiej, nawiązywali do najnowszych tendencji w sztuce; w malarstwie, plakacie, grafice, zupełnie nieoczekiwanie odkrywając przy tym dla swoich ruchomych obrazów technikę wycinanki.

Równie ważną rzeczą jak nowatorstwo plastyczne stało się nowatorstwo treściowe. W rezultacie wyłoniła się idea animacji autorskiej, nowoczesnej artystycznie i o wydźwięku filozoficznym, czyli tzw. Polska Szkoła Animacji, będąca swego rodzaju artystycznym komentarzem do politycznych i społecznych wydarzeń PRL-u. Animacje takie jak: Apel Ryszarda Czekały, Bankiet Zofii Oraczewskiej, Czerwone i Czarne, Mały Western Witolda Giersza, Droga, Klatki, Wiklinowy Kosz Mirosława Kijowicza powstawały nie gdzie indziej, jak w Studio Miniatur Filmowych. Wśród innych wybitnych artystów animacji można wymienić również Alinę Maliszewską, Stefana Szwakopfa, Stefana Janika, Bogdana Nowickiego, Leszka Komorowskiego, Teresę Badzian, Leszka Gałysza, Romana Huszczo, Jerzego Kalinę, Krzysztofa Dębowskiego, Leonarda Pulchnego. Wszyscy oni długie lata byli etatowymi pracownikami studia i z pewnością każdy zasługuje na osobną biografię artystyczną, co z pewnością stopniowo uczynimy.

Udział filmów w międzynarodowych festiwalach przyniósł liczne nagrody i wyróżnienia ich twórcom m. in. w Annecy, Melbourne, Wenecji, Paryżu czy Oberhausen. Animowane krótkometrażówki – oczywiście o ile udało im się przejść z pozytywną opinią przez urząd cenzora – wyświetlano w kinach tuż przed głównym seansem, stąd znane były szerszej publiczności. Równocześnie, rozwijająca się telewizja zgłaszała coraz większe zapotrzebowanie na produkcję filmową, zwłaszcza seriale dla najmłodszych. Sympatią dzieci cieszyły się, poza już wymienionymi Jacek Śpioszek, Pies, kot i …, Dziwne Przygody Koziołka Matołka, Tajemnica szyfru Marabuta, O dwóch takich, co ukradli księżyc.

To właśnie serie dla dzieci, tworzone za pomocą klasycznych technik animacji; rysunkowej i lalkowej, pozwoliły rozrosnąć się Studio w przedsiębiorstwo zatrudniające etatową ekipę, nie tylko reżyserów, animatorów, pracowników produkcji i operatorów, ale również malarki, konturzystki, pracowników mikserni farb i działu programowego (redakcji) oraz administracji. Tak Studio, tak jak i inne studia filmowe w PRL funkcjonowały do 1989 roku.

W nowej rzeczywistości Studio Miniatur Filmowych już nie przedsiębiorstwo państwowe, ale instytucja filmowa – zostało pozbawione dotacji państwowych. Musieliśmy zatem radzić sobie samodzielnie i utrzymywać się na własny rachunek. Studio otworzyło się na świat wchodząc w koprodukcje z zagranicznymi producentami i stacjami telewizyjnymi. Pierwszy poważny kontrakt obejmował serial Dwa koty i pies. Była to produkcja, w którą wkład finansowy wnieśli m.in. prywatni inwestorzy z Holandii i Polski, a także Telewizja Polska. Co warte podkreślenia, w latach 1995-1996 SMF, jako jedyne Studio spoza krajów Unii Europejskiej (wraz z innymi studiami z Francji, Wielkiej Brytanii, Niemiec, Hiszpanii i Belgii) uczestniczyło w realizacji wysoko ocenionego serialu Billy the cat. Wraz z Ink-Tank i CTW Studio współprodukowało również serię Troubles. Na zlecenie TVP zrealizowaliśmy, wspólnie z JiP Studio Leszka Gałysza, serial Film pod strasznym tytułem,emitowany kilkakrotnie w TVP1 oraz TVP2 w paśmie ,,Dwójka Dzieciom”.

W 2001 roku swoją premierę kinową miał pełnometrażowy Tryumf Pana Kleksa, stworzony jako połączenie filmu aktorskiego i animowanego. Rzecz jasna, poza serialami artyści tworzyli znakomite filmy indywidualne. Z początkiem nowego, XXI wieku powstały m.in. animacje: Marka Serafińskiego Zawodowiec i Narodziny, Wyspa R.O. Jana Lenicy, Oaza oraz Warzywniak 360° Andrzeja Barańskiego z oprawą plastyczną Edwarda Dwurnika czy też Lucky Day Forever Alka Wasilewskiego – świetny debiut krótkometrażowy nagrodzony na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Szanghaju i Londynie. Ślub krawca Elżbiety Wąsik został natomiast uhonorowany podczas prestiżowego Festiwalu w Hiroszimie.

Warto zaznaczyć, że wraz z ,,transformacją ustrojową” przyszła rewolucja technologiczna. Komputery, nowe nośniki analogowe i cyfrowe bardzo szybko odsunęły w cień tradycyjne narzędzia. Zmianie uległy wszystkie elementy produkcji, nie tylko twórcze, ale także organizacyjne. Poklatkowa technika tworzenia animacji odeszła do lamusa, wtedy gdy komputer stał się podstawowym sprzętem w pracy animatora. Działający pod szyldem SMF twórcy, chociaż nie zamierzają zrywać z tradycją filmu autorskiego, skupiają uwagę głównie na produkcjach dla najmłodszych widzów tworzonych w technologii 2D. Wśród najnowszych ukończonych realizacji znalazły się Król i Królik, Podróże na burzowej chmurze, Hip-Hip i Hurra oraz Mami Fatale.

Studio Miniatur współprodukowało z Planet Nemo Animation 25 minutowy TV Special pt. Nie martw się Tamaro (reż. Elżbieta Wąsik, scenariusz Marcin Graj) z bohaterami popularnego na całym świecie serialu BALI.

W sumie nasze Studio w przeciągu sześćdziesięciu lat swego istnienia wyprodukowało ponad półtora tysiąca obrazów. Wiele z nich zostało zrealizowanych przez wybitnych polskich twórców takich jak: Walerian Borowczyk, Jerzy Kalina, Kazimierz Urbański czy Julian Antoniszczak. I chociaż w tym czasie nieustającym przemianom ulegały rozmaite aspekty funkcjonowania wytwórni – organizacyjne i technologiczne, zmieniała się kultura ekonomiczne, następowała wymiana kolejnych pokoleń widzów, a i sam status* Studia uległ zasadniczej zmianie – Studio Miniatur Filmowych nadal jest tym samym Studiem, jakim było u swoich początków. Poszukując nowych technik i stylów, pozostając otwartym na młode talenty i pragnąc, jak dawniej, wytyczać nowe ścieżki dla rozwoju filmu animowanego, nie zapominamy o swoich korzeniach.

Jesteśmy z nich dumni.

* W 2010 roku Studio Miniatur Filmowych w Warszawie zostało przekształcone w spółkę skarbu państwa, a w 2016 roku w Instytucję Kultury. Od 2008 roku Studio ma nową siedzibę. Z ulicy Puławskiej 61 przeprowadziliśmy się na warszawski Wilanów.